Wanneer zijn  opslag en transport van koolzuur of CO2 veilig?

Geschreven door Lars Leijtens op 3 dec 2019

Gevarensymbool algemeen uitroeptekenIn het vorige blog  over CO2 of koolzuur als grondstof hebben we vooral alle mogelijke toepassingen laten zien. Zonder daarbij in te gaan op de veiligheidsaspecten. Wat zijn de gevaren en welke veiligheidsmaatregelen moet je in acht nemen  wanneer je werkt met koolzuur? Hoe wordt koolzuur veilig opgeslagen en vervoerd? Antwoorden op deze en andere vragen, vind je in dit blog.   

Ademen we giftige lucht in?
CO2 of koolzuurgas komt van nature in de atmosfeer voor. In de lucht die we inademen zit een concentratie van ca. 0,03%. Dit is volstrekt normaal en zelfs noodzakelijk voor allerlei chemische processen in ons lichaam, zoals onze stofwisseling. Als dit natuurlijk is, waarom denken we dan toch dat het inademen van CO2 een gevaar  is voor de gezondheid is? Het antwoord daarop heeft te maken met het proces van gaswisseling in ons lichaam: we ademen in en in de longblaasjes wordt de zuurstof in het bloed opgenomen terwijl tegelijkertijd de CO2  in het bloed wordt afgegeven aan diezelfde longblaasjes. De CO2 ademen we vervolgens uit.  Dit is een continu en heel precies proces. Is de CO2-concentratie in de lucht die we inademen te hoog, dan belemmert dit deze gaswisseling. Er blijft teveel CO2 in de bloedsomloop of longblaasjes en daardoor kan er  minder zuurstof opgenomen  worden. Dit noemt men koolzuurgasvergiftiging. Koolzuurgasvergiftiging is een autonoom gevaar dat los staat van zuurstofgebrek (verstikkingsgevaar). Hoe tolerant iemand is voor koolzuurgas hangt af van veel factoren, zoals conditie, temperatuur, luchtvochtigheid. Maar bij inademen van lage concentraties (1- 1,5%) gedurende enkele uren  kunnen al kleine effecten merkbaar zijn. Hoe hoger de concentratie hoe ernstiger de effecten. Een concentratie van 3% is licht verdovend en leidt o.a. tot hoofdpijn, hogere hartslag en bloeddruk. Bij 4-10% wordt na een half uur blootstelling de vergiftiging al duidelijk.  Met zware hoofdpijnen. Een concentratie boven de 10% is direct levensbedreigend. Het leidt binnen een minuut tot bewusteloosheid. Het hoeft dan ook geen verder betoog hoe belangrijk het is voor iedereen die met koolzuurgas werkt om de gevaren te kennen en zich aan de regels te houden.
 
Veilig omgaan met  koolzuurgas / CO2
Koolzuurgas is 1,5 x zo zwaar als lucht. Het gas stroomt naar beneden en kan zich gemakkelijk ophopen in laag gelegen besloten ruimtes of kelders. Je ziet het niet, je ruikt het niet. Ongemerkt verdringt het de zuurstof en dat maakt het een verraderlijk gas. De belangrijkste veiligheidsmaatregelen bestaan dan ook uit
  • het voorkomen van lekkages (door flessen afgesloten op te slaan, kraanbeschermende kappen niet te verwijderen voor het gebruik, ventielen niet beschadigen en schoon houden)
  • een goede ventilatie
  • een goede instructie
  • adembescherming bij het betreden van een ruimte waar CO2 zich opgehoopt heeft
  • direct verlaten van een ruimte wanneer onverwacht CO2 vrijkomt

De Arbowet heeft een beleidsregel om verstikking of bedwelming te voorkomen als CO2 vrijkomt. Die houdt in dat wanneer CO2 is opgeslagen in een ruimte met een inhoud kleiner dan 100m3 de  lucht van die ruimte minstens vier keer per uur moet worden ververst. Is de ruimte groter dan  100m3 dan is dat tweemaal per uur. Is dit niet mogelijk dan is een vaste CO2 detector verplicht. De detector moet een vooralarm geven bij een concentratie van 1,5% en een hoofdalarm wanneer de grens van 3% wordt overschreden.  Deze Arbo regelgeving geldt wanneer 3kg  of meer aan CO2 flessen is opgeslagen.  Voor het zgn. kleinverbruik is de alarmdetectie niet verplicht, maar voldoende ventilatie blijft wel noodzakelijk.  

In andere aggregatietoestanden (vloeibaar, koolzuursneeuw, droogijs) kan CO2 ernstige brandwonden (door bevriezing) veroorzaken als het in aanraking komt met de huid. Voor droogijs gelden aanvullende veiligheidsvoorschriften. Daarover later in deze serie meer.

Alle relevante informatie is terug te vinden in het Veiligheidsinformatieblad Koolzuur. Veiligheidsinformatiebladen geven de gebruiker alle informatie die nodig is om zowel de menselijke gezondheid als het milieu te beschermen.

Koolzuur  flessen en transport
Flessen gevuld met koolzuur hebben over het algemeen, behalve de brandblussers,  een grijze kleur op de schouder. De koolzuur kan zowel gasvormig als in vloeibare toestand opgeslagen worden in de gasfles. Omdat koolzuur valt in de categorie gevaarlijke stoffen, moeten de flessen aan veel regels voldoen, zoals o.a.:
  • Bestand zijn tegen de druk
    Alleen een erkend vulbedrijf kan de beoordelen of een gasfles geschikt is. Het vullen moet conform de ADR (wet vervoer gevaarlijke stoffen) uitgevoerd worden. Voor koolzuur geldt dat een fles met maximaal 0,75 kg koolzuur  per liter waterinhoud gevuld mag worden. De druk in een koolzuurfles (koolzuur in vloeistoffase)  hangt af van de temperatuur en niet van de inhoud. De juiste vultoestand moet dan ook enkel door middel van weging gecontroleerd worden. 
  • Gekeurd zijn
    Ook de keuring en herkeuringen van de gasflessen zijn vastgelegd in de ADR en het is de verantwoordelijkheid van de vuller om er op te letten. Bij een keuring wordt de fles op druk onderzocht, in- en uitwendig gecontroleerd en van een nieuwe laklaag voorzien. Koolzuur kent een keuringsinterval voor de flessen van 10 jaar. De meest recente keuring mag dus niet langer geleden zijn. Je vindt die keurdatum op de kop van de fles.

Transport van koolzuur flessen wordt normaliter door de gasleverancier uitgevoerd. Die is op de hoogte van alle risico’s en de voorschriften om koolzuur veilig te vervoeren. Bestuurders van de wagens weten exact hoe te handelen bij een calamiteit. Wil je als particulier koolzuur flessen vervoeren, zorg dan in ieder geval voor een wagen waar de laadruimte gescheiden is van de bestuurdersruimte. Gebruik een steekkar voor het verplaatsen van de gasfles om te voorkomen dat de fles uit je handen kan vallen. Controleer voordat je gaat rijden of de kraan goed gesloten is en niet lekt, zet de gasfles(sen) goed vast en zorg voor voldoende ventilatie. 

PGS 15 norm voor gasflessenopslag
De PGS 15 is dé richtlijn voor de opslag van gevaarlijke stoffen. Echter, niet alle opslag van  koolzuurflessen moet hier aan voldoen. Uitgezonderd zijn de opslag van drukhouders met CO2 bij horecagelegenheden of de opslag van koolzuurcilinders met een doelmatige drukontlasting bij distributiebedrijven zoals drankengroothandels. Dit laatste is een extra uitgang aan de afsluiter van de gasfles die wordt geblokkeerd door een breekplaatje. Bij een bepaalde overdruk ontstaat kunstmatig een lek waardoor de druk nooit zo hoog kan worden dat de gasfles ontploft.
 
Toch geeft de PGS 15 een goed beeld van hoe je koolzuur veilig opslaat en vervoert. Wil je deze ingewikkelde norm op een eenvoudige manier uitgelegd hebben?  Download dan hieronder het E-book PGS 15 in een notendop.  
 

New Call-to-action

Onderwerpen: koolzuur, CO2, Koolzuurgas, Koolzuur flessen