Waarom moeten we ook alweer van het gas af?

Geschreven door Hans Bolwerk op 2 jul 2019

fornuis vlam kleinIn Nederland moeten in 2030 twee miljoen en in 2050 alle huizen van het gas af zijn. Daarnaast moeten jaarlijks 50.000 nieuwbouwwonïingen gasvrij opgeleverd worden. Een hele klus. Niet alleen omdat de installatiebranche niet voldoende mankracht heeft om dit te realiseren, maar ook omdat lang niet alle woningen geschikt zijn voor de alternatieven. Maar waarom heeft de overheid dit dan toch besloten? En wat zijn de opties? Tijdens het event Duurzaam Verwarmen zette vakexpert Fred Jeuken de kansen en beperkingen, de mogelijkheden en kosten op een rij. Wat zijn de feiten en wat zijn de fabels? U leest het in dit blog.

De tweede energietransitie
Voor de wat oudere burgers is dit de tweede keer dat grootscheeps op een andere energiebron overgestapt moet worden. Een halve eeuw geleden maakte de kolenkachel namelijk plaats voor de gasketel. Een grote stap vooruit. Immers bij de verbranding van kolen komt meer dan dubbel zoveel CO2 vrij als bij aardgas. Toch komt ook bij de verbranding van aardgas nog CO2 vrij, een broeikasgas dat meewerkt aan de opwarming van de aarde. Bovendien is het een fossiele brandstof, wat betekent dat het een keer op raakt. Met de ondertekening van het klimaatakkoord heeft de overheid getekend om de CO2 uitstoot voor 2030 met 49% te beperken (t.o.v. 1990) en te streven naar een volledig hernieuwbare energievoorziening in 2050. De aardbevingen in Groningen maken het enkel nog urgenter de gaskraan zo snel mogelijk dicht te draaien.  Er is geen weg terug. We moeten van het gas af! Niet vandaag, niet morgen. Wel vóór 2050. Maar als we goed kijken naar het milieu, naar de kosten en naar de mensen die het raakt, blijkt het een stuk ingewikkelder te zijn dan op het eerste gezicht lijkt.  Waar hebben we het over? 
  • We hebben in ons land 7,7 miljoen woningen waarvan 93% aangesloten is op aardgas;
  • Om de doelstelling te halen zouden maandelijks 18.000 woningen van het aardgas af moeten;
  • Een gemiddeld huishouden gebruikt zo’n 1500 m3 gas per jaar;
  • Hiervan is 75% voor verwarmen, 20% voor warm water productie en 5% om te koken;
  • In totaal verstoken alle huishoudens in Nederland zo’n 10,5 miljard m3 aardgas per jaar, waarvan 80% in de wintermaanden;

Terwijl we weten dat elders in de wereld, zoals bij onze buurlanden, nu juist de overstap naar aardgas gemaakt wordt, lijkt er voor de Nederlandse burger weinig keuze. Op de lange termijn in ieder geval. Op de korte termijn is het minder eenvoudig om een duidelijk beeld van de beste optie te krijgen. Moeten we direct overstappen op alternatieven zoals een warmtepomp? Heeft het zin de cv-ketel nog te vervangen als we worden afgesloten van het gasnet? Wat gaat het eigenlijk kosten? De antwoorden zijn niet eenduidig en voor iedere individuele situatie verschillend.

Inventariseren is het nieuwe weten
Meten is weten, is een oude wijsheid in de techniek. Hetzelfde gaat ook op voor inventariseren. Een inventarisatie op een aantal punten van een woning geeft een beeld van de bestaande situatie. En daarmee van de mogelijkheden en kosten om te verduurzamen. In zo’n inventarisatie moeten in ieder geval onderstaande elementen opgenomen worden:
  • Wat is de leeftijd van het huis? Het verschil is groot of het een woning uit 1925 of 1970 betreft. Of van na 2003 of 2012.
  • Is er een vorm van isolatie aanwezig? Vloerisolatie, muurisolatie, dakisolatie, dubbelglas?
  • Wat is het huidige verbruik aan gas en stroom?
  • Waaruit bestaat de huidige installatie? Is er een cv-ketel aanwezig en is er ruimte voor een binnen/buiten installatie? Liggen er zonnepanelen op het dak?
  • Waaruit bestaat de huidige verwarming? Radiatoren met hoog of laag temperatuurverwarming? Vloerverwarming?
  • Wat is de motivatie om te verduurzamen? Besparen, CO2 reductie, gasloos wonen of een cv-ketel die aan vervanging toe is?
  • Wat is het budget en zijn er subsidiemogelijkheden?
De opties en de kosten

Zoals gezegd staat iedere situatie op zichzelf, maar laten we gemakshalve om een beeld te schetsen uitgaan van een tussenwoning met een oppervlak van 110 m2. Grofweg kunnen we drie situaties onderscheiden:

  1. Laagtemperatuur verwarmen. Heeft het huis een goede isolatie en vloerverwarming? Dan is het waarschijnlijk een woning met laagtemperatuur-verwarming. Dat houdt in dat het al lekker warm gestookt kan worden met cv-water van een relatief lage temperatuur (35-50 °C). Een deel van de huizen die na 2003 zijn gebouwd en de meeste huizen die na 2012 zijn gebouwd vallen in deze categorie. Voor deze categorie is een warmtepomp vaak een goede optie. Afhankelijk van de gezinssamenstelling, de ventilatievoorzieningen en de bouwkundige staat van het huis, liggen de kosten om over te stappen tussen de 8.000 en 15.000 euro.   
  1. Hoogtemperatuur verwarmen. Is het huis minder goed geïsoleerd dan is heet water nodig (75-85°C) om de radiatoren in de winter voldoende warm te krijgen. We spreken dan van hoogtemperatuur-verwarming. In Nederland valt het grootse deel van de huizen in deze categorie. Voor een overstap naar een laagtemperatuur- verwarmen is een bouwkundige inspectie nodig. Het is namelijk van het grootste belang dat de schil (de isolatie) van het huis in orde is om problemen met tocht en vocht te voorkomen. Over het algemeen vergt het overstappen naar een duurzamer manier van verwarmen voor deze categorie grotere investering. Het kan gefaseerd uitgevoerd worden en de kosten zijn naar schatting tussen de 15.000 en 25.000 euro.
  1. Combinatie laagtemperatuur en hoogtemperatuur verwarmen. Heeft het huis een combinatie van beide systemen, bijvoorbeeld zowel vloerverwarming als radiatoren (50-60°) dan is overstappen op bijvoorbeeld een systeem met warmtepomp een reële optie. Wel moeten dan meer installatietechnische voorzieningen aangelegd worden. De investering hiervoor is naar schatting zo’n 18.000 euro.

Natuurlijk zijn er meer opties dan een elektrische warmtepomp. Gelukkig maar want voor deze oplossing is minimaal vloerverwarming of speciale radiatoren en een uitstekende isolatie noodzakelijk. Minder hoge eisen stelt de hybride warmtepomp. Een kleinere variant van de elektrische warmtepomp, gekoppeld aan de cv-ketel. Nog steeds is de voorwaarde dat het huis goed geïsoleerd moet zijn. Andere mogelijkheden om van het gas af te komen zijn een pelletkachel, biomassaketel of open haard. Deze gebruiken dan wel geen gas, maar produceren wel veel fijnstof. Voor onze gezondheid en het milieu geen verbetering. Stoken en koken op ander gas, propaan, is een mogelijkheid. Alle voordelen van gas blijven bestaan terwijl het is een schone energiebron is. Propaan is een bijproduct van het raffinageproces van aardolie of de winning van aardgas. Het verbrand vrijwel volledig en heeft een zeer lage CO2 uitstoot. Zonder volledig te willen zijn, moeten we in dit kader nog wel de optie van aansluiting op een warmtenet noemen. Dit is een optie waar de burger niet zelf voor kan kiezen. De gemeente doet dit. Voor 2021 moeten gemeenten aangeven welke maatregelen zij gaan nemen om de wijken te verduurzamen.  

Concluderend kunnen we stellen dat Van het gas af een vraagstuk is dat volop in ontwikkeling is. Het gaat gebeuren, maar in een tempo dat past bij de ontwikkelingen.

E-book Propaan: Wat is propaan?

Onderwerpen: energietransitie, propaaninstallatie, Duurzaam Verwarmen, Van het gas af